Banner met surfmeisje aan Brouwersdam
Banner met inwoner voor woonwijk in Zierikzee
Banner van ondernemer voor vissershaven in Bruinisse
Homepage

Elk dorp,
elke stad,
een eigen verhaal

Glorieuze koopmanshuizen, pittoreske arbeiderswoninkjes, oude kerken en monumentale gebouwen, samen vormen ze een stad, dorp of buurtschap. En als stenen konden spreken, dan had elke plaats zijn eigen verhaal. Zelfs op een eiland als Schouwen-Duiveland is er een verschil tussen wonen in oost en in west. Ontdek het zelf!

Poortencomplex Zierikzee

Jaap Roskam, geboren en getogen in Zierikzee en webmaster van zierikzee-monumentenstad.nl, vertelt over zijn top 3 van mooie plekjes.

Strand

Heeft Renesse nog een introductie nodig? Misschien wel, want het dorp is tegenwoordig vooral een gezellig familievakantiedorp.

Slot Haamstede

Al in de steentijd, zo’n 4.500 jaar geleden, woonden er mensen waar nu Burgh-Haamstede ligt. Het hoger gelegen duingebied is nog steeds prachtig.

Mossel op havenplateau Bruinisse

Het mosseldorp van Schouwen-Duiveland is vooral bekend om zijn drukbezochte Visserijdagen in juli. Maar Bruinisse heeft meer te bieden.

Molen Nieuwerkerk

Nieuwerkerk is een levendig dorp met winkels, supermarkten en zelfs een eigen zwembad. Het is ook een dorp met relatief veel geschenkwoningen.

Kerktoren Oosterland

’t Kroaiedurp is de bijnaam. In het wapen van Johan Cau, echtgenoot van ambachtsvrouwe en weldoenster Susanna Maria Loncque, komen namelijk drie kraaien voor.

De haven van Brouwershaven

Brouwershaven is de geboorteplaats van staatsman en dichter Jacob Cats, ja die van het Haagse Catshuis. De monumentale kerk is zeer groot voor deze smalstad.

Kernen 5

Duikers, zeilers en andere watersporters zorgen voor een grote levendigheid in dit vakantiedorp. Vooral voor duikers is Scharendijke een perfecte uitvalsbasis.

Korenveld bij Kerkwerve

Kerkwerve is een van de oudste parochies van Schouwen-Duiveland. Het dorp ligt in de Platte van Schouwen, een lage polder met schrale grond.

Ring in Dreischor

Op de derde zaterdag van augustus is het Vlasdag in Dreischor. Museum Goemanszorg, aan de rand van dit mooiste Zeeuwse ringdorp, besteedt er permanent aandacht aan.

Kerk Noordgouwe

In en rond Noordgouwe, ook al zo’n mooi Zeeuws ringdorpje, bouwden notabelen uit Zierikzee hun buitenplaatsen. Heerlijke oorden om de stadse stank te ontvluchten.

Zonnemaire in de winter

In Zonnemaire staat de buste van natuurkundige Pieter Zeeman. Hij ontving in 1902, samen met Herman Lorentz, de Nobelprijs voor natuurkunde.

Kernen 4

Ouwerkerk is aan drie zijden omgeven door een fraai krekengebied. De oorsprong van dit gebied is minder fraai. De kreken ontstonden tijdens de watersnoodramp van 1953.

Kernen 3

Sirjansland dankt zijn naam aan Jan van Beaumont: het land des heer (sire) Jan. Overstromingen vormen de rode draad in de dorpshistorie.

Ellemeet

Google meent dat Ellemeet tot halverwege de Brouwersdam reikt. Dat is bijzonder want het dorp hield in 1961 op te bestaan. De Brouwersdam was tien jaar later klaar.

Woning in Noordwelle

Noordwelle, ook bekend als (trek)paardendorp, heeft een hechte gemeenschap. Zo voeren de dorpsbewoners zelf het beheer en onderhoud van het dorpshuis uit.

Kernen 7

Met de S van Schouwen achter zijn naam onderscheidt dit kleinste dorp (258 inwoners eind 2016) zich van de grotere naamgenoot op Walcheren (W).

Zierikzee

Zierikzee

“Als rasechte Stoepenschieter – Zierikzeeënaar – ben ik heel trots op ons stadje. Wie mij een beetje kent, weet dat. Maar ook de mensen die mij niet kennen, kunnen dat zien. Sinds een jaar of tien beheer en onderhoud ik een site over Zierikzee, een uit de hand gelopen hobby.
Uit alle mooie plekjes die onze stad rijk is, heb ik er drie geselecteerd. Mocht je die bezoeken, dan kom je vanzelf ook langs allerlei andere mooie gebouwen, door middeleeuwse straatjes, langs kades, leuke winkeltjes, gezellige cafés, terrasjes en restaurants.
En als je nieuwsgierig bent naar de verhalen achter die plekken, kijk dan eens op mijn site. Ik probeer er zoveel mogelijk informatie te geven. Want het zou zonde zijn als die verhalen vergeten worden.”

Hofje van Sint Jacobsgilde
“Op nummer 1 staat het hofje van het Sint Jacobsgilde ook wel de Vismarkt genoemd. Je moet het even zoeken, het hofje ligt aan de Sint Domusstraat en die straat is niet een gebruikelijke wandelroute. Voor mij is dit het meest authentieke plekje van Zierikzee, het roept bij mij de sfeer en geur op van het oude Zierikzee. Ik kan me nog herinneren dat tijdens de Mosseldagen, nu Havendagen genoemd, Neptunus en de zeemeermin hier werden ontvangen met mosselen.”

Visserij
“De visserij is eeuwenlang een van de economische pijlers van Zierikzee geweest. De vis, vooral haring en kabeljauw, vond zijn weg tot in Brabant en Vlaanderen. En nog steeds bepaalt de mosselvloot het zicht op de Nieuwe Haven.
In de vijftiende eeuw waren de vissers en handelaren op de nu verdwenen Gasthuisbrug te vinden. In 1470 verplaatste de handel zich naar de hoek van de Sint Domusstraat en de Visstraat. In 1645 kreeg de markt de overkapping die nu nog te zien is. Aan het einde van de achttiende eeuw was de handel sterk afgenomen. De vissers leverden voornamelijk aan de eigen bevolking. Vanaf 1804 werd de vis afgeslagen in het hofje van het Sint Jacobsgilde, gilde van de schippers. Het schoonmaken van de vis gebeurde onder de overkapping. De afslag (handel) speelde zich af vanuit het afslagershuisje.”

Noord- en Zuidhavenpoort
“Van de Vismarkt is het niet ver naar het poortencomplex van de Noordhavenpoort en Zuidhavenpoort. Zij staan voor mij op 2. Mijn opa werkte bij de gemeente Zierikzee en had de sleutel van alle oude gebouwen om ze geregeld te inspecteren. Ook moest hij ervoor zorgen dat de klokken van de Zuidhavenpoort, en trouwens ook die van het stadhuis, nu museum, de juiste tijd aangaven. Ik mocht vaak met hem mee en vond het prachtig om in de poortgebouwen rond te lopen. Waarschijnlijk is daar mijn liefde voor de verhalen achter de stenen geboren.”

Slag bij Zierikzee
“Aanleiding voor hun bouw waren grote belegeringen die Zierikzee aan het begin van veertiende eeuw te doorstaan had, zoals tijdens de Slag bij Zierikzee in 1304. De nog jonge stad wilde zich beter kunnen verdedigen en bouwde onder andere deze beide havenpoorten. In latere eeuwen zijn ze verfraaid. Door armoede zijn deze poorten, en de Nobelpoort, niet gesloopt. Daarmee heeft Zierikzee nu de drie meest authentieke middeleeuwse poortgebouwen van Nederland. Waarbij de Zuidhavenpoort ook nog over het oudste carillon van Nederland beschikt. En volgens de overlevering is de ijzeren staaf aan de stadszijde op de Noordhavenpoort de degen van de Spaanse legeraanvoerder Mondragon. En zo is er nog veel meer over te vertellen, zowel waarheid als fictie.”

Dikke Toren
“Aan de andere kant van het oude Zierikzee staat de Dikke Toren, die is niet te missen en mijn nummer 3. Als ik van vakantie kom en de toren vanaf de Zeelandbrug zie, dan ben ik weer thuis. De Dikke Toren staat ook in mijn geheugen grift door de foto’s van de watersnoodramp. Zierikzee is rond de toren het hoogst gelegen. Daar werd al het vee verzameld dat de ramp had overleefd.”

Uitzicht
“De Sint Lievensmonstertoren, zoals hij officieel heet, is 62 meter hoog. Dat hij zo robuust oogt, komt omdat hij minstens twee keer zo hoog had moeten worden; hoger dan de Utrechtse Dom. De bouw begon halverwege de vijftiende eeuw. Voor de fundering hadden de bouwers een kwart eeuw nodig. Na nog eens zo’n dertig jaar had de Dikke Toren zijn huidige hoogte bereikt. Zierikzee was inmiddels verarmd en er was geen geld meer voor de bouw en zo bleef de torenhoge ambitie steken op die 62 meter.
De Dikke Toren is gratis te bezoeken en voor 3 euro te beklimmen. Een aanrader want eenmaal boven heb je een fantastisch uitzicht. Je gaat 281 treden omhoog en 278 treden omlaag. Dat heb je nu eenmaal met handgemaakte traptreden; ze zijn niet allemaal even hoog.”

Glijbaan
“Naast de Dikke Toren stond een grote, laatgotische hallenkerk, de Sint Lievensmonsterkerk. Deze is in 1832 voor een deel afgebrand en nooit meer herbouwd. Dit was de grootste kerk van Zeeland, vergelijkbaar met bijvoorbeeld de Sint Janskathedraal van Den Bosch. De contouren van die kerk vind je terug in de bestrating rond de huidige, veel kleinere Nieuwe Kerk uit 1848. Als kind gleed ik natuurlijk ook van de natuurstenen randen langs de trappen van de Nieuwe Kerk. Na bijna 170 jaar zijn die randen tot glijbaantjes uitgesleten.”

Jaap Roskam
oprichter en beheerder zierikzee-monumentenstad.nl

Bekijk ook:

Renesse

Met de oprichting van de Vereeniging voor Vreemdelingen Verkeer ‘Renesse Vooruit’, maakte een groep notabelen een serieuze zaak van het toerisme in het duindorp Renesse. Dat was in 1911. Ruim honderd jaar later is Renesse een bekend vakantiedorp dat zich vooral op families richt.

Zeehondjes
De stranden, duinen en vroongronden hebben een grote aantrekkingskracht op toeristen. Daarbij zijn de stranden wel het meest populair. Vooral ook omdat bij laagwater vaak zeehondjes te zien zijn. Zij liggen te rusten op de zandplaten.
Parallel aan het strand loopt achter de duinen een fiets- en wandelpad zodat je een rondje kunt maken. Onderweg zijn er, ook in de winter, genoeg strandpaviljoens om te pauzeren. En wat is er mooier dan op het strand de zon in de zee te zien zakken?

Oud en Nieuw
Het oude centrum ligt rond de Jacobuskerk (14de eeuw). Het nieuwe centrum ligt 250 meter naar het westen bij het plein aan de Hogezoom. Oud of nieuw, in het seizoen – dat zich elk jaar iets lijkt te verlengen – vind je overal terrasjes en is er in het dorp van alles te doen en te beleven.

Veel winkeltjes
Mede dankzij het toerisme is het winkelaanbod voor een dorp met 1500 inwoners ongekend groot en gevarieerd. Geen landelijke ketens (behalve de supermarkt), wel bijzondere zaakjes: van luxe ijssalon tot winebar en van warenhuis tot parfum. Natuurlijk is ook de horeca goed vertegenwoordigd met restaurants, cafés en clubs.

 

Bekijk ook:

Renesse
Burgh-Haamstede

Burgh-Haamstede

Burgh en Haamstede zijn twee heel oude dorpjes die in de loop van de tijd aan elkaar groeiden. Samen met Nieuw-Haamstede, Westenschouwen en Burghsluis vormen ze het bebouwde deel in de prachtige Kop van Schouwen.

Karolingische Burcht
In de naam ligt de verklaring van de herkomst van Burgh. Eind negende eeuw legden bewoners een verhoogd terrein aan met wallen en een gracht, de burcht (burg in het Zeeuws). Waarschijnlijk was deze cirkel een verdediging tegen de invallende Noormannen. Het is een van de best waarde ringwalburchten van Nederland. De vorm is intact gebleven, wel zijn de wallen en gracht verdwenen. Staatsbosbeheer heeft langs een kwart van de cirkel de wal tot de oorspronkelijke hoogte opgehoogd en voorzien van een houten omheining. Dat geeft een goede indruk van hoe de burcht er ooit uit kan hebben gezien.
Het zeventiende eeuws kruiskerkje van Burgh was het eerste dat op Schouwen-Duiveland voor de protestantse eredienst werd gebouwd.

Slot Haamstede
De historie van Haamstede is nauw verweven met Slot Haamstede. Het huidige slot is de derde versie. Tijdens een grootscheepse restauratie in de jaren zestig kwamen delen van de oudere versies te voorschijn. Het slot is niet toegankelijk, maar in de zomermaanden kun je op gezette tijden de teruggevonden middeleeuwse ridderzaal bezichtigen.

Bunkers en duinen
Rond Slot Haamstede ligt het Slotbos. Onder leiding van een gids van Natuurmonumenten kun je het bezichtigen. Ook zijn er excursies naar de verschillende bunkers uit de Tweede Wereldoorlog. In het Slotbos is namelijk een van de best bewaarde bunkercomplexen van de Atlantikwall te vinden. De naastgelegen Zeepeduinen zijn een prachtig wandelgebied dat doorloopt naar het strand, de Meeuwenduinen en de Boswachterij Westerschouwen.

Bekijk ook:

Bruinisse

Wil je weten wat er nu in Bruinisse speelt, dan kun je al ruim vijftien jaar terecht op www.bru.nu. Achter deze website zitten vier Bruënaren: William Bal, Joeri de Zeeuw, Marijn van den Hoek en Leon Bal. William weet veel over Bru, zoals Bruinisse in de volksmond

“Hoewel toerisme en horeca belangrijk zijn, is Bruinisse allereerst het mossel- of visserijdorp. De grote mossel op de dijk, misschien wel het meest gefotografeerde deel van Bru, verbeeldt dit. Hoe het vroeger was, kun je terugzien in de Brusea, het museum over de visserij met een oude visserswoning. De vissershaven speelt nog steeds een belangrijke rol in het dorp, er is altijd wel bedrijvigheid. In de vluchthaven die aan het Zijpe ligt zijn ze nu druk bezig met de Oosterscheldekreeft. Die je dus vers uit het water op je bord krijgt.”

De Republiek
“We worden door de rest van Schouwen-Duiveland als eigenzinnig beschouwd: ‘de republiek Bru’, wordt er wel gezegd. En we zijn inderdaad eigenzinnig en daar zijn we trots op. Maar iedereen is van harte welkom. We realiseren ons heel goed dat een deel van onze welvaart door het toerisme komt. Zo trekt de nieuwe jachthaven heel wat watersporters die ook naar het dorp komen. De golfbaan zorgt ook voor tijdelijke gasten. En we hebben natuurlijk het vakantiepark AquaDelta.”

Alles is er
“In het dorp vind je dan ook heel wat cafés, restaurants en winkels; meer dan dat je op basis van de ruim 3800 vaste inwoners zou verwachten. Eigenlijk is alles aanwezig, ook basisscholen, dorpshuis, jeugdsoos, supermarkt, sportvelden en een fonkelnieuw clubhuis voor de voetbal. Want als een Bruënaar een idee heeft dat de anderen aanspreekt, dan zet iedereen z’n schouders eronder. Zo is dat clubhuis er gekomen.”

Visserijdagen
“Het bekendste festijn zijn de Visserijdagen in juli. Drie dagen staat het dorp op z’n kop door alle evenementen, ook op het water met bijvoorbeeld de vlootschouw, muziek, attracties, mosselen en veel meer. Daar komen echt duizenden mensen op af. Die allemaal (opnieuw) kennismaken met Bru.”

Entree van Schouwen-Duiveland
“Bru is gewoon een van de meest veelzijdige dorpen van Schouwen-Duiveland. Het heeft voor elk wat wils te bieden. Er is veel bedrijvigheid, ook internationaal. Bruinisse is toch de entree van Schouwen-Duiveland. Als je bij ons het eiland oprijdt, kom je thuis. Antwerpen is een uurtje rijden, Rotterdam, dat via de Interliner direct verbonden is met Bru, nog korter. De ondernemers zijn, met de gemeente, bezig om het aanzien van het centrum te verbeteren. Binnenkort kun je de geschiedenis van Bruinisse zien op grote fotoborden in het centrum. Er wordt geïnvesteerd, bijvoorbeeld in een nieuw hotel en in een geheel vernieuwd Johnny’s Taria, wereldberoemd op Schouwen-Duiveland. De toekomst ligt hier.”

William Bal
Medeoprichter en beheerder
Bru.nu

Bruinisse
Nieuwerkerk

Nieuwerkerk

Nieuwerkerk is een van de grotere dorpen van Schouwen-Duiveland. Het dorp heeft alles wat een dorp nodig heeft: een divers winkelaanbod inclusief twee supermarkten, basisscholen, sportvelden, zelfs een overdekt zwembad, wat bedrijvigheid en heel wat verenigingen.

Nieuwerkerk dankt zijn naam aan de afsplitsing van de parochie van, hoe kan het ook anders, Ouwerkerk. Dat was in de twaalfde eeuw. Aan de Kerkring en Hoge Kerkstraat zijn nog enkele oude huizen te vinden (Rijksmonumenten) en Nieuwerkerk heeft een molen uit de negentiende eeuw. Maar de toren is een replica uit 1975. Dertig jaar eerder blies de bezetter de vijftiende eeuwse kerktoren op nadat eerder al Schouwen-Duiveland voor het grootste deel onder water was gezet (inundatie).
Veel groter was het verlies aan mensen en woningen door de watersnoodramp van 1953. De zeedijk is ver verwijderd en de inwoners waanden zich veilig. Als de dijken al zou breken, dan zou het water vast niet hoger komen dan bij de inundatie van negen jaar eerder. Bij de tweede vloed van die ramp kwam het water van twee kanten. Weinig huizen waren bestand tegen de kracht van deze vloed. In het dorp en de directe omgeving verdronken 288 inwoners.

Nieuwerkerk heeft zich met (inter)nationale hulp weten te herpakken. Het dorp is levendig. De laatste tien jaar zijn er nieuwbouwwoningen bijgekomen, evenals een lokaal bedrijventerrein. Er zijn plannen voor een winkelcentrum aan de entree van het dorp.

Oosterland

De oorspronkelijke naam is ‘Oesterniewelant in Duveland’. Dat was in 1354 toen drie eilandjes door bedijking werden samengevoegd met het eiland Duiveland. Die lange naam hield het niet lang vol, al snel werd het Oosterland.

In diezelfde tijd werd de kreek Marevliet afgedamd. Dat is nu nog terug te zien aan de Geule. Dit is nu een natuurgebied. Direct onder Oosterland ligt De Maire. Dit natuurgebied is niet toegankelijk. Tot in de achttiende eeuw stond hier slot Oosterstein, eigendom van baron Schimmelpennick van der Oije. Nu ligt er nog een eendenkooi.

Ambachtsvrouwe Susanna Maria Loncque liet in 1754 een armenhuis bouwen voor veertien gezinnen. Dit staat nog steeds in Oosterland dat verder vooral uit nieuwe(re) bebouwing bestaat. De ambachtsvrouwe heeft inmiddels een beeldje gekregen dat voor het armenhuis staat. Ook de naamloze korenmolen dateert uit die tijd (1752).

Het dorp beschikt over een supermarkt, diverse detailhandel en wat bedrijvigheid. Er zijn twee basisscholen.

Oosterland
Brouwershaven

Brouwershaven

De tengere spits op de kerk van Brouwershaven zie je al van ver. De Grote of Sint Nicolaaskerk zou zeker niet misstaan in een veel grotere stad: lengte ruim 82 meter, breedte ruim 28 meter en een hoogte van bijna 25 meter. Sint Nicolaas is de schutspatroon van zeevaarders, voor Brouwershaven dus toepasselijk.

Floris V hechtte aan een zeehaven voor de uitbreiding van zijn macht. Brijdorpe, nu een buurtschap maar toen een havenplaats, verzandde. In 1286 ging drie kilometer westelijker de eerste spa de grond in voor een nieuwe haven met het dorp dat later Brouwershaven werd genoemd, Brouw in de volksmond.

Smalstad
Handel met Engeland, Oostzeelanden en Keulen in onder meer agrarische producten, wol, wijn en bier en de vangst van vis en schelpdieren brachten het dorp voorspoed. In 1403 kreeg Brouwershaven stadsrechten van hertog Albrecht van Beieren, graaf van Holland. De stad kreeg echter geen zitting in de Staten van Zeeland en wordt dan ook smalstad genoemd. De open verbinding met zee, altijd bedreigd door verzanding, kreeg een einde door de aanleg van de Brouwersdam. Nu is Brouwershaven vooral aantrekkelijk voor watersporters die met hun (zeil)boot tot aan de Markt kunnen varen.

Rijksmonumenten
Ondanks een grote brand, belegering van Spanjaarden en overstromingen kun je nog wat van de rijkdommen uit de bloeiperiodes in de zestiende en achttiende eeuw zien. Brouw telt 59 rijksmonumenten, met als meest opvallend monument, naast die enorme kerk, het raadhuis aan de Markt. Oorspronkelijk uit de veertiende eeuw werd het in 1500 verbouwd en in 1599 herbouwd. De gevel dateert uit 1890. Een deel van de oude stadswallen is nog terug te zien en te bewandelen. Wie meer wil weten over de geschiedenis, kan de Jacob Cats stadswandeling doen of het Brouws Museum, Haven Zuidzijde 15, bezoeken.

Sint Nicolaaskerk
De Sint Nicolaaskerk is zeker een bezoek waard. De kerk imponeert, behalve door de omvang, vooral ook door de ingetogenheid, afmetingen en evenwichtige verhoudingen. De grootse eiken kapconstructie wordt ook wel als ‘omgekeerd schip’ aangeduid. Er zijn met enige regelmaat exposities te zien en (orgel)concerten te beluisteren.

Jacob Cats
Midden op de Markt staat een standbeeld van de dichter-staatsman Jacob Cats. Dit is een afgietsel van het origineel van Philippe Parmentier dat in de kerk staat. Cats werd in 1577 in Brouwershaven geboren. Hij is enerzijds bekend om zijn moraliserend werk. Uitspraken van ‘Vadertje Cats’ hebben hele gezinnen op de juiste weg gehouden. Zijn werk werd gelezen als het belangrijkste naast de Bijbel. Anderzijds was hij de politicus (onder meer raadspensionaris van Holland) wiens woning, het Catshuis, nu ambtswoning van de minister-president is.

Bekijk ook:

Scharendijke

Je zou het misschien niet zeggen, maar de groei en levendigheid van Scharendijke als recreatiedorp dateert nog maar van de laatste decennia. Oorspronkelijk was dit een klein landbouw- en dijkwerkersdorp met een haventje, Kloosternol genaamd. Het naburige Elkerzee was tot 1953 veel groter en belangrijker.

Met de aanleg van de Brouwersdam (1977) werd de zeearm Grevelingen een meer zonder getij. Watersporters kwamen al snel naar Scharendijke, zowel zeilers en surfers als duikers. Met de Grevelingen en Noordzee zo vlak bij elkaar komen zowel liefhebbers van wild water als van het rustige meer in Scharendijke aan hun trekken.

Duikwrakken
Het landbouwhaventje werd jachthaven en het dorp dijde uit met bungalowparken en vakantiewoningen. Tegelijkertijd kwamen er duikscholen, winkels, horeca en een supermarkt. Inmiddels is Scharendijke een populaire vakantiebestemming waar het vooral zomers een drukte van belang is. Met name duikers weten Scharendijke te vinden, onder andere omdat je er kunt duiken naar drie stalen scheepswrakken en naar een van de drie kunstriffen die de Grevelingen rijk is.

Muraltmuurtjes
Op de dijken bij Scharendijke kun je nog de oude muraltmuurtjes vinden. Ir. R.R.L. de Muralt zocht na de overstroming van 1906 een goedkope en snelle manier om de dijken te verhogen. Hij liet drie tot vier horizontale betonnen verhogingen op de zeedijken plaatsen, samen goed voor circa een meter hoogte. Tot 1935 werd ongeveer 120 kilometer zeedijk in Zeeland op deze wijze verhoogd. Twintig jaar later bleken ze niet bestand tegen de enorme watervloed. Reden waarom bij het dijkherstel veel van de muurtjes zijn afgebroken. Wat er nu nog ligt aan muraltmuurtjes is rijksmonument.

Vliedberg
Ooit had Schouwen-Duiveland minstens vijftig vliedbergen, verspreid over het eiland. Vooral bij de herverkaveling van de jaren vijftig van de vorige eeuw zijn veel bergjes geëgaliseerd. Er zijn nog twee over. Een ervan ligt bij Camping de Vliedberg in Scharendijke, de andere bij Kerkwerve. Uit de naam blijkt, dat men lange tijd meende dat deze vliedbergen bij watersnoden als veilig toevluchtsoord dienden voor mens en dier. Recent onderzoek heeft uitgewezen dat de meeste vliedbergen tussen de tiende en vijftiende eeuw opgeworpen zijn en dat zij dienden als kasteelberg, ook wel mottekasteel genoemd.

Scharendijke
Kerkwerve

Kerkwerve

De naam Kerkwerve valt te herleiden aan de plaats van de kerk. Die ligt namelijk net iets hoger dan de rest van het dorp op een terp of werve. Het dorp had tot het begin van de achttiende eeuw een kasteeltje dat Huis van Werve genoemd werd. Kerkwerve werd zwaar getroffen door de ramp van 1953. Aan de Vloedstraat staan nog de geschenkwoningen.

De tweede overgebleven vliedberg van Schouwen-Duiveland, de andere ligt in Scharendijke, ligt ten zuiden van Kerkwerve, aan de Heuvelsweg. Geregeld staan er koeien op te grazen.
Kerkwerve ligt in de Platte van Schouwen. Dit gebied is een van de oudste polders van Schouwen-Duiveland. Het werd in de loop van de twaalfde eeuw bedijkt om bestaand gebied te behouden.

Darinkdelven
In de late middeleeuwen groeven boeren de veengronden af. De veenplaggen dienden als brandstof en als leverancier van zout. Doordrenkt door het zeewater bevatte het veen veel zout. Door een proces van verbranden en koken ontstond een goede kwaliteit zout. Het darinkdelven (afplaggen voor zoutwinning) verlaagde echter de bodem. Na soms dramatische overstromingen, zoals de Sint Elizabethsvloed van 1421, en ontoereikende maatregelen verbood Karel V in 1515 het darinkdelven en afplaggen voor brandstof.

Bemaling
De polder van Schouwen was toen al grotendeels afgegraven en stond ’s winters vaak blank. Voor het vervoer maakten de inwoners gebruik van een ‘kloetschute’. Een exemplaar is nog te zien in het Streek- en Landbouwmuseum Goemanszorg in Dreischor. Het binnendijkse moeras werd in de zeventiende eeuw bemaald met windmolens om droog te krijgen. Later nam het stoomgemaal dit over.

Plan Tureluur
Nu is een groot deel van de schrale grond als onderdeel van natuurcompensatie Plan Tureluur teruggegeven aan de natuur. Je kunt er heel veel verschillende vogelsoorten spotten. Op enkele punten kun je er in lopen tot een uitkijktoren of gluurmuur.

Dreischor

De Dreischorpolder is een van de vier polders die samen Schouwen-Duiveland vormen. Het prachtige ringdorp zou ooit uit drie (drei) delen (skir) hebben bestaan: Beldert, ooit een landbouwhaventje nu een buurtschap, de schor Maye en Sirjansland. De eerste vermelding van de dorpsnaam dateert uit 1206. Het water bepaalde veel in de ontwikkeling van het dorp maar tegenwoordig ligt het midden in de polder.

 

Meekrap, dat een natuurlijke rode kleurstof oplevert, en vlas bepaalden de voorspoed van Dreischor. De opkomst van kunststoffen, en Russische concurrentie, waren funest voor het vlasdorp. Alleen de jaarlijkse vlasdag in augustus laat de ambachtelijke vlasindustrie herleven. De meekrapcultuur ging ten onder aan de ontwikkeling van chemische kleurstoffen.

Sint Adriaanskerk
Het oudste deel van het dorp ligt in een ring om de Sint Adriaanskerk waarvan de bouw in de veertiende eeuw begon. Al tijdens de bouw verzakte de toren wat de bouwers telkens corrigeerden. Nu ziet de toren er wat krom uit. De kerk heeft prachtige grafmonumenten voor de gebroeders Cornelis en Johan Ockerse en mr. Pieter Mogge, allen ambachtsheren van Dreischor. De kerk is tamelijk groot voor Dreischor, maar in het verleden kwamen er veel pelgrims naar het dorp.

Travalje
Bovendien speelde Dreischor, mede dankzij kasteel Windenburg, een belangrijk rol in de regio. Dit kasteel bestaat niet meer. Op de fundamenten is later de ambtswoning van de burgemeester gebouwd, nu een particuliere woning. Aan de Ring staan enkele prachtige monumenten en een travalje; een hoefstal waar de smid de paarden van hoeven voorzag.

Goemanszorg
In een monumentale boerderij is het Streek- en Landbouwmuseum Goemanszorg gevestigd. Goemanszorg richt zich op vier thema’s: vlas, meekrap, het Zeeuwse trekpaard en de geografie van Schouwen-Duiveland. De boerenwoning laat goed zien hoe de mensen aan het begin van de negentiende eeuw leefden.

Rana Natuurpark
Wie rust, ruimte en een weldaad voor oog, reukvermogen en geest zoekt, bezoekt Rana Natuurpark aan de rand van Dreischor. Volg de borden met Groene Kikkertje. Met wilde planten, stintsplanten, tal van vogels, insecten en amfibieën is dit natuurpark een bijzondere plek tussen de strakke akkers met aardappelen, bieten en mais. Er zijn ook bezoekers die er heen gaan om een spirituele energie te voelen. Dat kan een onvergetelijke ervaring zijn.

Bekijk ook:

Dreischor
Noordgouwe

Noordgouwe

De Ring rond de Driekoningenkerk van Noordgouwe is wat vierkant van vorm. Dat zou kunnen komen doordat de eerste huizen ooit gebouwd zijn bij de kruising van wegen die van noord naar zuid liepen. Aan de Ring staat een fraaie muziektent, gebouwd door een aantal inwoners. Ook deze Ring heeft een travalje.

Noordgouwe staat vooral ook bekend om de vele buitenplaatsen die er in de zeventiende en achttiende eeuw zijn aangelegd. De fraaie omgeving van Noordgouwe, met boomgaarden en bosschages, was goed bereikbaar voor de notabelen uit Zierikzee. Met name Schuddebeurs was populair. Ooit moeten er circa dertig buitens in soorten en maten hebben gelegen, nu zijn er nog zeven over. Schuddebeurs heeft altijd het wat deftige karakter weten te behouden. Nog steeds kun je er prettig wandelen, bijvoorbeeld door het bos van Mon Plaisier. Daar ligt ook het herdenkingsbos Bos van de Toekomst.

Ziekenhuis
Noordgouwe kreeg in 1902 het eerste ziekenhuis van Schouwen-Duiveland dat toen nog een eiland was. Als je voor die tijd naar een ziekenhuis moest, betekende dat een lange en meestal oncomfortabele reis. Het gebouw, op de kruising Donkereweg-Heereweg, is tegenwoordig een kuuroord.

Potterehuisjes
Ook aan de Heereweg, maar dan iets meer naar het dorp, liggen vijf identieke huisjes. Dit waren woninkjes voor weduwen van officieren of doktoren die niet in hun eigen onderhoud konden voorzien. Ze zijn in 1651 gebouwd met een legaat van Maria de Pottere, vrouwe van het inmiddels verdwenen kasteeltje Huize De Pottere. Tegenwoordig vormen ze samen één woning.

Meestoof
Aan de Zuidbosweg staat een opvallend gebouw, dit is de droogtoren van de meestoof Willem III. Een aantal boeren richtte in 1863 een maatschap op voor het winnen van de rode kleurstof alizarine uit de meekrapwortels. Vijf jaar na de oprichting ontdekte men in Duitsland hoe je alizarine synthetisch kon fabriceren. De maatschap hield het nog vol tot 1895. Daarna werd de meestoof een cichoreifabriekje, wat ook bijvoorbeeld gebeurde met de meestoof bij Capelle, langs de N59. Uiteindelijk werd de meestoof afgebroken, de stenen zijn hergebruikt voor de grote landbouwschuur van boerderij De Pottere.

Zonnemaire

Het dorp dankt zijn naam aan de Sonnemare, een brede kreek tussen de eilanden Bommenede en Dreischor. Ooit was die kreek de monding van de Gouwe, die op zijn beurt voor Zierikzee de verbinding met zee vormde.

Na de Sint Aagtenvloed (1287) werd het Dijkwater, ten oosten van Dreischor, de nieuwe monding van de Gouwe. In 1374 werd de polder Noordgouwe bedijkt, een kleine vijftig jaar later die van Zonnemaire.
Het dorp is altijd agrarisch geweest. Ook hier was de meekrapcultuur een belangrijk gewas. Tegenwoordig bestaat Zonnemaire uit een mooie mix van onder meer agrariërs, enkele recreatiebedrijven, restaurants en cafés en een gerenommeerd interieurbedrijf.

Pieter Zeeman
In Zonnemaire staat het geboortehuis van de Nobelprijswinnaar Pieter Zeeman (1865-1943). Het zeventiende eeuws huisje met een trapgevel was ook ooit gemeentehuis. Pieter Zeeman is de uitvinder van wat nu het Zeeman-effect genoemd wordt: de verandering van golflengte en polarisering van het licht als de lichtbron in een sterk magnetisch veld wordt geplaatst. Voor zijn innoverend wetenschappelijk werk ontving hij in 1902, samen met de Leidse theoreticus H. A. Lorentz, de Nobelprijs voor Natuurwetenschappen. Het borstbeeld van Pieter Zeeman is geschonken door de stad Amsterdam.

Zonnemaire
Ouwerkerk

Ouwerkerk

Ouwerkerk is een rustig dorp met een basisschool, een eetcafé annex kapperszaak en een flink aantal verenigingen. Het meest bekend is Ouwerkerk echter om het Watersnoodmuseum.

Het Watersnoodmuseum is gevestigd in de vier caissons die gebruikt werden om het laatste dijkgat van de watersnoodramp van 1953 te dichten. Dat was op 6 november, ruim negen maanden na de ramp. Het museum trekt jaarlijks meer dan 80.000 nationale en internationale bezoekers en is inmiddels Nationaal Kennis- en Herinneringscentrum Watersnood 1953.

Watersnoodramp
Veel oude gebouwen zul je in Ouwerkerk niet vinden, ondanks dat Ouwerkerk misschien al sinds de elfde eeuw bestaat. De Tweede Wereldoorlog eiste zijn tol toen (geallieerde) bommen in 1944 tientallen huizen vernielden. De bezetter blies in 1945 vervolgens de middeleeuwse kerktoren en een deel van de kerk op. De grootste verwoesting ontstond echter door de watersnoodramp. Een op de zes dorpsbewoners verloor het leven en veel gebouwen verdwenen in de golven. Negen maanden lang hadden eb en vloed vrij spel voordat het laatste dijkgat gedicht kon worden. Van de vruchtbare akkers restte een zanderige zilte vlakte.

Amerikaanse eik
Op de hoek van de Ring en de Laan der Wereldveteranen staat een Amerikaanse eik. De bekende Amerikaanse veteraan Harold Russell plantte al eind november 1953 dit eikje. De boom symboliseert de herplanting van vierhonderd bomen rond Ouwerkerk, geschonken door de Wereldveteranen Federatie. Een “zandkorrel” op de anderhalf miljoen bomen en struiken waar Schouwen-Duiveland na de ramp behoefte aan had. Maar wel de aanzet tot de groene omgeving van het huidige Ouwerkerk.

Sirjansland

Sir, zoals het dorp in de volksmond heet, heeft een redelijk welvarend agrarisch verleden. Het huidige natuurgebied Dijkwater was tot 1953 een geul die de verbinding vormde naar het open water van de Grevelingen en verder. Vijf landbouwhaventjes zorgden voor de afvoer van de lokale producten.

Het verleden van Sirjansland kenmerkt zich door wateroverlast. In de ruim zevenhonderd jaar dat Sirjansland bestaat, werd het zeker zeven keer door de zee overstroomd. Vooral bij de laatste stormvloed, in 1953, verdwenen veel historische gebouwen en huizen.
Aan de inpoldering door Heer Jan, in 1305, ging de Sint Aagtenvloed van 1288 vooraf. Uit deze watervloed ontstond de geul Dijkwater. Deze geul scheidde het gebied rond Sirjansland van het eiland Dreischor. Bij de herstelwerkzaamheden na de watersnoodramp van 1953 werd een dijk gelegd tussen Dijkwater en de Grevelingen. Nog weer later werd de Grevelingen een meer. Zo kwam een einde aan de watervloeden.
Dijkwater is tegenwoordig een 130 hectare groot natuurgebied met een wandelroute van circa 4,5 kilometer. Het natuurgebied staat onder meer bekend om de vele orchideeën die er in het voorjaar bloeien.

Sirjansland
Ellemeet

Ellemeet

Het oorspronkelijke dorp, uit circa 1235, lag zuidelijker. Wat daar nog van rest is het voormalige kerkhof aan de Hoge Weg. Nu een cultuurhistorisch monument, maar lang een weiland waar een tufstenen grafkist als drinkbak diende.

Omdat de dorpelingen last hadden van wateroverlast zijn zij op enig moment naar de noordelijker gelegen Kuyersdam verhuisd. Het dorp, dat eeuwenlang Oudendijk(e) is genoemd, heeft geen kerk; wel een travalje, waterpomp en put. Pas bij de gemeentelijke herindeling van 1961 werd Oudendijke veranderd in Ellemeet.

Noordwelle

Noordwelle is een mooi ringdorp dat ooit ook een Zuidwelle als zusterdorp had. Tussen beide dorpen lag een langzaam dichtslibbende kreek.

Tijdens de Tachtigjarige Oorlog troffen de Spanjaarden en Watergeuzen elkaar in 1576 in Noordwelle. De Spaanse troepen verschansten zich in de kerktoren die de Watergeuzen vervolgens in brand staken. Wie naar beneden sprong, werd gedood. Het verhaal gaat dat een moeder haar baby naar beneden gooide, die door de Geuzen werd opgevangen. De moeder, die haar kind achterna sprong, overleed uiteindelijk aan haar verwondingen.

Meditatie
De kerk en toren werden na 1576 herbouwd, waarbij de wat scheefstaande toren forse steunberen kreeg. Tegenwoordig is de kerk een actief ontmoetingspunt voor iedereen die rust, stilte en meditatie zoekt. Ook is het een locatie voor de jaarlijkse Kunstschouw (derde week van juni).

Straô
Noordwelle is vooral bekend om de straô. Het festijn van de dorpen op Schouwen waarbij de jonge boeren en boerenknechten hun werkpaarden in de vastentijd naar zee rijden voor een voetwassing. Veel paarden hadden in de wintermaanden op stal, wondjes en schurft aan de voeten. Het zoute zeewater ontsmet.
Deze eeuwenoude traditie, waarvan de herkomst onbekend is maar die alleen op Schouwen bestaat, dreigde door de mechanisering na 1953 verloren te gaan. Jarenlang waren het slechts handjevol ruiters die aan straô rieën (strand rijden) deden. Tegenwoordig maakt de straô een opleving door die vooral in Noordwelle heel groot is.
Ook Renesse, Burgh-Haamstede, Ellemeet, Scharendijke en Serooskerke hebben hun eigen straô.

Noordwelle
Serooskerke

Serooskerke

Tot de dertiende eeuw zou Serooskerke bekend zijn geweest als Alerdeskerkdam, naar ene Adelhard, de stichter van de kerk. Het ontstaan van het dorpje lag in het verval van het destijds iets verder gelegen Zuidwelle.

Pieter Hugen Reynersz Van Tuyll, ridder en heer van Welland was vanaf 1472 burger en later schepen en burgemeester van Zierikzee. Hij werd rijkelijk beloond voor zijn werk als gezant van Karel de Stoute. Dat bood hem de mogelijkheid om in 1483 de heerlijkheid Serooskerke te kopen van keizer Maximiliaan. Sindsdien noemde hij zich Van Serooskerke, hij liet van Tuyll vervallen. Vanaf 1600 nam de familie Van Tuyll weer op in de naam en nog wat later voegde zij aan Serooskerke een ‘n’ toe. Ook het Walcherse dorpje Serooskerke behoorde tot het familiebezit.

Watergeuzen
In 1575 brandden de Watergeuzen het dorpje plat, alleen de kerktoren bleef gespaard. Bij een restauratie in 1957 is de toren zeventig centimeter rechter gezet, maar hij helt nog steeds naar de kerk over.

Schelphoek
De dijkdoorbraak bij het buurtschap Schelphoek bij Serooskerke was een van de grootste van de watersnoodramp. In de maanden erna groeide het gat door het wassende water tot een breedte van 525 meter. Om het te kunnen dichten, werd 200 hectare landbouwgrond opgeofferd. Caissons, gevuld met zand en klei vormden een vier kilometer lange ringdijk. Op 27 augustus, bijna zeven maanden na de ramp, werd de laatste en diepste geul gedicht met een grote Phoenix-caisson. Deze steekt nog altijd boven de dijk uit.
De Schelphoek is nu een prachtig natuurgebied met buitendijks getijdengebied en een binnendijks bos en krekengebied.

En... Wat is jouw band?

Veel inwoners, bezoekers en ondernemers hebben hun Band met Schouwen-Duiveland laten weten op deze site. Zij delen hun verhalen met andere enthousiastelingen. Iedereen heeft zijn eigen invalshoek en waardering voor Schouwen-Duiveland. Samen vormen zij de Band met Schouwen-Duiveland.

Wij zijn ook benieuwd naar jouw Band. Laat ons jouw verhaal weten, vertel over je ervaringen en wensen en laat jouw tips van mooie plekjes, lekkere restaurants, gezellige cafés en leuke evenementen achter op Facebook.